PACKAGE OF PRACTICES OF CUCUMBER

PACKAGE OF PRACTICES Of CUCUMBER

*Climate Requirements *

Cucumber is a warm-season vegetable crop that grows best under 25–30°C temperature.
For germination, ideal soil temperature is 20–25°C.
The crop requires bright sunshine; prolonged cloudy weather reduces flowering and fruit set.
High humidity is favourable, but continuous rain increases disease pressure (downy mildew, fruit rot).
The crop is very sensitive to frost; even mild frost can damage the entire field.

*Soil Requirements *

Best soils are sandy loam to loam, rich in organic carbon.
Soil should be well-drained, as cucumber roots are shallow and sensitive to waterlogging.
Soil pH should be 6.0–7.0.
High clay soils are not suitable as they retain water and cause root diseases.
Adding organic matter improves soil aeration, microbial activity and fruit quality.

*Field Preparation *

First, give 2–3 deep ploughings followed by harrowing to get fine tilth.
Remove weeds, clods and ensure weed-free soil before sowing.
Add 15–20 tons/acre FYM or compost during final ploughing.
Make raised beds, ridges or furrows depending on irrigation method.
Raised beds improve drainage and root aeration → better flowering & more female flowers.

*Sowing Time *

*North India*

Spring–Summer: February to April
Kharif (Rainy): June–July
*Early Protected Sowing*: End of January

South & Central India

Almost year-round with good irrigation except peak winter.

*Seed Rate *

Hybrid Seeds: 2.5-3.0 kg/acre
Open Pollinated: 3.5–4.0 kg/acre
Seeds must be disease-free, treated well and from reputed companies.

*Seed Treatment *

Treat seeds with Trichoderma or fungicide to prevent damping-off.
Add biofertilizers like PSB or Azotobacter for better germination and root growth.

*Sowing Method & Spacing *

Sowing is done by dibbling on raised beds or ridges.
Recommended spacing: 6 ft × 1.5 ft (180 × 45 cm)
Keep 2 seeds per hill, later thin to 1 healthy plant after germination.
Use mulch film for:
Reduced weeds
Less evaporation
Early maturity
Shining fruits

*Irrigation Management *

Give light irrigation immediately after sowing.
During flowering and fruiting, maintain continuous soil moisture.
Avoid water stagnation as fruit may become deformed or yellow.
Drip irrigation is best:
Saves water
Improves fertilizer uptake
Reduces pest/disease incidence
Irrigate every 3–4 days in summer, 7–8 days in winter depending on soil moisture.

*Manures & Fertilizers *

*Basal Dose (At Sowing)*

FYM: 15–20 tons/acre
NPK: 20–25 kg Nitrogen, 20–25 kg Phosphorus, 20–25 kg Potash
Mix fertilizers well in soil before sowing.

*Top Dressing (25 & 45 DAS)*

Apply 20–25 kg Nitrogen per acre in two splits.

*Fertigation (Drip System)*

Use water-soluble fertilizers:
19:19:19 during vegetative stage
12:61:00 before flowering
13:00:45 during fruit enlargement
Weekly micronutrients spray:
Calcium Nitrate, Boron, Magnesium Sulphate → improves fruit firmness, colour, marketability.

*Intercultural Operations *

Maintain weed-free field for first 30–35 days; weeds compete heavily.
Light hoeing improves soil aeration.
For higher yield, use trellis/net system:
Better sunlight exposure
More uniform fruits
Less fruit rotting
Higher overall productivity (20–25% extra)

*Pest Management *
Fruit Fly

Major pest in summer & rainy seasons.
Install pheromone traps (10–12/acre).
Remove fallen & infested fruits.

Red Pumpkin Beetle

Damages leaves and young plants.
Control with seed treatment + early stage sprays.

Aphids & Whiteflies

Suck sap and transmit mosaic virus.
Regular monitoring is essential.

*Diseases *

*Downy Mildew*

Occurs in cloudy, humid weather.
Preventive fungicides + good ventilation required.

Powdery Mildew

White powder-like spots on leaves.
Early sprays control it effectively.

*Mosaic Virus*

Spread by aphids/whiteflies.
Remove infected plants immediately.
Control insect vectors.

*Harvesting *

First harvest starts 35–45 days after sowing.
Harvest fruits when they are:
Green
Tender
Shining
Uniform shaped
Delayed harvest causes yellow, hard fruits and reduces plant productivity.
Picking every 2–3 days increases total yield.

*Yield *

With good management:
80–120 quintals per acre

Disclaimer :

The package of practices for our products is based on field trials. Performance may vary in different geographical locations.

खीरे की खेती के तरीके

1. *जलवायु की ज़रूरतें*
• खीरा गर्म मौसम की सब्ज़ी है जो 25–30°C तापमान में सबसे अच्छी उगती है।
• अंकुरण के लिए, मिट्टी का आदर्श तापमान 20–25°C होता है।
• इस फ़सल को तेज़ धूप की ज़रूरत होती है; ज़्यादा समय तक बादल छाए रहने से फूल आने और फल लगने में कमी आती है।
• ज़्यादा नमी फ़ायदेमंद होती है, लेकिन लगातार बारिश से बीमारियों का खतरा बढ़ जाता है (जैसे डाउनी मिल्ड्यू, फलों का सड़ना)।
• यह फ़सल पाले के प्रति बहुत संवेदनशील होती है; हल्का पाला भी पूरे खेत को बर्बाद कर सकता है।

2. *मिट्टी की ज़रूरतें*
• सबसे अच्छी मिट्टी रेतीली दोमट से लेकर दोमट होती है, जिसमें ऑर्गेनिक कार्बन की मात्रा ज़्यादा हो।
• मिट्टी में पानी की निकासी अच्छी होनी चाहिए, क्योंकि खीरे की जड़ें उथली होती हैं और जलभराव के प्रति संवेदनशील होती हैं।
• मिट्टी का pH मान 6.0–7.0 होना चाहिए।
• ज़्यादा चिकनी मिट्टी वाली ज़मीनें ठीक नहीं होतीं, क्योंकि वे पानी रोककर रखती हैं और जड़ों में बीमारियाँ पैदा करती हैं।
• ऑर्गेनिक खाद मिलाने से मिट्टी में हवा का संचार, सूक्ष्मजीवों की गतिविधि और फलों की गुणवत्ता बेहतर होती है।

3. *खेत की तैयारी*
• सबसे पहले, 2–3 बार गहरी जुताई करें और उसके बाद हैरो चलाकर मिट्टी को भुरभुरा बना लें।
• बुवाई से पहले खरपतवार और मिट्टी के ढेलों को हटा दें, और यह पक्का कर लें कि खेत में कोई खरपतवार न हो।
• आखिरी जुताई के समय 15–20 टन प्रति एकड़ के हिसाब से गोबर की खाद (FYM) या कम्पोस्ट डालें।
• सिंचाई के तरीके के आधार पर, उठी हुई क्यारियाँ (मेड़ें) या नालियाँ बना लें।
• उठी हुई क्यारियों से पानी की निकासी और जड़ों में हवा का संचार बेहतर होता है → जिससे फूल ज़्यादा आते हैं और मादा फूलों की संख्या बढ़ जाती है।

4. *बुवाई का समय*

*उत्तरी भारत*
• वसंत–गर्मी: फ़रवरी से अप्रैल तक
• खरीफ़ (बरसात): जून–जुलाई
• *जल्दी और सुरक्षित बुवाई*: जनवरी के आखिर में

दक्षिणी और मध्य भारत
• कड़ाके की सर्दी को छोड़कर, अच्छी सिंचाई की सुविधा होने पर लगभग पूरे साल बुवाई की जा सकती है।

5. *बीज की मात्रा*
• हाइब्रिड बीज: 2.5–3.0 किलोग्राम प्रति एकड़
• ओपन पॉलिनेटेड (सामान्य) बीज: 3.5–4.0 किलोग्राम प्रति एकड़
• बीज बीमारियों से मुक्त, अच्छी तरह से उपचारित और किसी जानी-मानी कंपनी के होने चाहिए।

6. *बीज का उपचार*
• ‘डैम्पिंग-ऑफ़’ (पौधों के गलने) की बीमारी से बचाने के लिए बीजों को ट्राइकोडर्मा या किसी फफूंदनाशक (फंगीसाइड) से उपचारित करें।
• अंकुरण और जड़ों के बेहतर विकास के लिए PSB या एजोटोबैक्टर जैसे जैव-उर्वरक (बायोफर्टिलाइज़र) भी मिलाएँ।

7. *बुवाई की विधि और दूरी*
• बुवाई ऊँची क्यारियों या मेड़ों पर डिबलिंग विधि से की जाती है।
• सुझाई गई दूरी: 6 ft × 1.5 ft (180 × 45 cm)
• हर जगह (hill) पर 2 बीज डालें, बाद में अंकुरण के बाद एक स्वस्थ पौधे को छोड़कर बाकी हटा दें।
• मल्च फिल्म का उपयोग करें:
• खरपतवार कम करने के लिए
• पानी का वाष्पीकरण कम करने के लिए
• फसल जल्दी पकने के लिए
• फलों में चमक लाने के लिए

8. *सिंचाई प्रबंधन*
• बुवाई के तुरंत बाद हल्की सिंचाई करें।
• फूल आने और फल लगने के दौरान, मिट्टी में लगातार नमी बनाए रखें।
• खेत में पानी जमा न होने दें, क्योंकि इससे फल विकृत या पीले पड़ सकते हैं।
• ड्रिप सिंचाई सबसे अच्छी है:
• पानी की बचत होती है
• खाद का अवशोषण बेहतर होता है
• कीट/रोगों का प्रकोप कम होता है
• गर्मियों में हर 3–4 दिन में, और सर्दियों में 7–8 दिन में (मिट्टी की नमी के आधार पर) सिंचाई करें।

9. *खाद और उर्वरक*

*बेसल डोज़ (बुवाई के समय)*
• FYM (गोबर की खाद): 15–20 टन/एकड़
• NPK: 20–25 kg नाइट्रोजन, 20–25 kg फास्फोरस, 20–25 kg पोटाश
• बुवाई से पहले उर्वरकों को मिट्टी में अच्छी तरह मिला लें।

*टॉप ड्रेसिंग (बुवाई के 25 और 45 दिन बाद)*
• 20–25 kg नाइट्रोजन प्रति एकड़ की दर से, दो बराबर हिस्सों में डालें।

*फर्टिगेशन (ड्रिप सिस्टम द्वारा)*
• पानी में घुलनशील उर्वरकों का उपयोग करें:
• 19:19:19 वानस्पतिक वृद्धि के चरण में
• 12:61:00 फूल आने से पहले
• 13:00:45 फलों के आकार बढ़ने के दौरान
• साप्ताहिक रूप से सूक्ष्म पोषक तत्वों का छिड़काव करें:
• कैल्शियम नाइट्रेट, बोरोन, मैग्नीशियम सल्फेट → फलों की कठोरता, रंग और बाज़ार में बिक्री लायक गुणवत्ता को बेहतर बनाते हैं।

10. *अंतरा-सस्य क्रियाएँ (Intercultural Operations)*
• शुरुआती 30–35 दिनों तक खेत को खरपतवार मुक्त रखें; खरपतवार फसल के साथ कड़ी प्रतिस्पर्धा करते हैं।
• हल्की गुड़ाई करने से मिट्टी में हवा का संचार बेहतर होता है।
• अधिक पैदावार के लिए, ट्रेलिस/नेट (जाली) प्रणाली का उपयोग करें:
• सूर्य की रोशनी बेहतर ढंग से मिलती है
• फल अधिक एक समान आकार के होते हैं
• फलों के सड़ने की समस्या कम होती है
• कुल उत्पादकता में वृद्धि होती है (20–25% अतिरिक्त)

11. *कीट प्रबंधन*
a. Fruit Fly (फल मक्खी)
• गर्मी और बारिश के मौसम में यह एक मुख्य कीट है।
• फेरोमोन ट्रैप (जाल) लगाएं (10–12 प्रति एकड़)।
• गिरे हुए और खराब फलों को हटा दें।

b. Red Pumpkin Beetle (लाल कद्दू भृंग)
• यह पत्तियों और छोटे पौधों को नुकसान पहुंचाता है।
• बीज उपचार (seed treatment) + शुरुआती अवस्था में स्प्रे करके इसे नियंत्रित करें।

c. Aphids & Whiteflies (माहू और सफेद मक्खी)
• ये पौधों का रस चूसते हैं और मोज़ेक वायरस फैलाते हैं।
• इनकी नियमित निगरानी करना बहुत ज़रूरी है।

12. *रोग *

a. *Downy Mildew* (डाउनी मिल्ड्यू)
• यह बादल वाले और नमी भरे मौसम में होता है।
• बचाव के लिए फफूंदनाशक (fungicides) + अच्छी हवा का आना-जाना ज़रूरी है।

b. Powdery Mildew* (पाउडरी मिल्ड्यू)
• पत्तियों पर सफेद पाउडर जैसे धब्बे दिखाई देते हैं।
• शुरुआती अवस्था में स्प्रे करने से इसे प्रभावी ढंग से नियंत्रित किया जा सकता है।

c. *Mosaic Virus* (मोज़ेक वायरस)
• यह माहू/सफेद मक्खी द्वारा फैलता है।
• संक्रमित पौधों को तुरंत हटा दें।
• कीट वाहकों (कीटों) को नियंत्रित करें।

13. *कटाई *
• बुवाई के 35–45 दिनों बाद पहली कटाई शुरू होती है।
• फलों की कटाई तब करें जब वे:
• हरे हों
• कोमल हों
• चमकदार हों
• एक समान आकार के हों
• देरी से कटाई करने पर फल पीले और सख्त हो जाते हैं, जिससे पौधे की उत्पादकता कम हो जाती है।
• हर 2–3 दिनों में फलों को तोड़ने से कुल पैदावार बढ़ जाती है।

14. *पैदावार *
• बेहतर प्रबंधन के साथ:
• 80–120 क्विंटल प्रति एकड़

अस्वीकरण (Disclaimer):
हमारे उत्पादों के लिए बताई गई खेती की विधियाँ (package of practices) खेतों में किए गए परीक्षणों पर आधारित हैं। अलग-अलग भौगोलिक स्थानों में परिणाम अलग-अलग हो सकते हैं।

ਖੀਰੇ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ

1. *ਜਲਵਾਯੂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ *

• ਖੀਰਾ ਇੱਕ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ ਜੋ 25-30 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉੱਗਦੀ ਹੈ।
• ਉਗਣ ਲਈ, ਆਦਰਸ਼ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 20-25 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਹੈ।
• ਫਸਲ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਧੁੱਪ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੱਦਲਵਾਈ ਵਾਲਾ ਮੌਸਮ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।
• ਉੱਚ ਨਮੀ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲਗਾਤਾਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ (ਡਾਊਨੀ ਫ਼ਫ਼ੂੰਦੀ, ਫਲਾਂ ਦੀ ਸੜਨ)।
• ਫਸਲ ਠੰਡ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹਲਕੀ ਠੰਡ ਵੀ ਪੂਰੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

2. *ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ *
• ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਟੀ ਰੇਤਲੀ ਦੋਮਟ ਤੋਂ ਦੋਮਟ, ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਬਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਮਿੱਟੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੀਰੇ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਮਿੱਟੀ ਦਾ pH 6.0-7.0 ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਉੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
• ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ, ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਣੂ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

3. *ਖੇਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ*

• ਪਹਿਲਾਂ, 2-3 ਡੂੰਘੀਆਂ ਵਾਹੁਣੀਆਂ ਦਿਓ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁਰਭੁਰਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਟਾਈ ਕਰੋ।
• ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਦੀਨਾਂ, ਢੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਓ ਅਤੇ ਨਦੀਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ।

• ਅੰਤਿਮ ਵਾਹੁਣ ਦੌਰਾਨ 15-20 ਟਨ/ਏਕੜ ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ ਜਾਂ ਖਾਦ ਪਾਓ।
• ਸਿੰਚਾਈ ਵਿਧੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਉੱਚੇ ਹੋਏ ਬੈੱਡ, ਛੱਲੇ ਜਾਂ ਖੋਰੇ ਬਣਾਓ।

• ਉੱਚੇ ਹੋਏ ਬੈੱਡ ਡਰੇਨੇਜ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ → ਬਿਹਤਰ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮਾਦਾ ਫੁੱਲ।

4. *ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ *

*ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ*
• ਬਸੰਤ-ਗਰਮੀ: ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ
• ਖਰੀਫ (ਬਰਸਾਤੀ): ਜੂਨ-ਜੁਲਾਈ
• *ਛੇਤੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਿਜਾਈ*: ਜਨਵਰੀ ਦਾ ਅੰਤ

ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ
• ਸਿਖਰ ਸਰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਗਭਗ ਸਾਲ ਭਰ ਚੰਗੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ।

5. *ਬੀਜ ਦਰ *
• ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਬੀਜ: 2.5-3.0 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ/ਏਕੜ
• ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਪਰਾਗਿਤ: 3.5-4.0 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ/ਏਕੜ
• ਬੀਜ ਬਿਮਾਰੀ-ਮੁਕਤ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਾਮਵਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

6. *ਬੀਜ ਇਲਾਜ *
• ਨਮੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਟ੍ਰਾਈਕੋਡਰਮਾ ਜਾਂ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਨਾਲ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰੋ।

• ਬਿਹਤਰ ਉਗਣ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਪੀਐਸਬੀ ਜਾਂ ਐਜ਼ੋਟੋਬੈਕਟਰ ਵਰਗੇ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਪਾਓ।

7. *ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਅਤੇ ਵਿੱਥ *
• ਬਿਜਾਈ ਉੱਚੀਆਂ ਬੈੱਡਾਂ ਜਾਂ ਛੱਲੀਆਂ ‘ਤੇ ਟੋਏ ਮਾਰ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਵਿੱਥ: 6 ਫੁੱਟ × 1.5 ਫੁੱਟ (180 × 45 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ)
• ਪ੍ਰਤੀ ਪਹਾੜੀ 2 ਬੀਜ ਰੱਖੋ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1 ਸਿਹਤਮੰਦ ਪੌਦੇ ਤੱਕ ਪਤਲੇ ਕਰੋ।
• ਮਲਚ ਫਿਲਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਕਰੋ:
• ਘਟੇ ਹੋਏ ਨਦੀਨ
• ਘੱਟ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ
• ਜਲਦੀ ਪੱਕਣਾ
• ਚਮਕਦਾਰ ਫਲ

8. *ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ *
• ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਹਲਕੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦਿਓ।
• ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਆਉਣ ਦੌਰਾਨ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ।
• ਪਾਣੀ ਦੇ ਖੜੋਤ ਤੋਂ ਬਚੋ ਕਿਉਂਕਿ ਫਲ ਵਿਗੜ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪੀਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
• ਤੁਪਕਾ ਸਿੰਚਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ:
• ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
• ਖਾਦ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ
• ਕੀੜਿਆਂ/ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ
• ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ 3-4 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ 7-8 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੋ।

9. *ਖਾਦ ਅਤੇ ਖਾਦ *

*ਬੇਸਲ ਖੁਰਾਕ (ਬਿਜਾਈ ਵੇਲੇ)*

• ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ: 15-20 ਟਨ/ਏਕੜ
• NPK: 20-25 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, 20-25 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਫਾਸਫੋਰਸ, 20-25 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪੋਟਾਸ਼
• ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਓ।

*ਟੌਪ ਡਰੈਸਿੰਗ (25 ਅਤੇ 45 DAS)*

• 20-25 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਓ।

*ਫਰਟੀਗੇਸ਼ਨ (ਟ੍ਰਿਪ ਸਿਸਟਮ)*

• ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ:
• ਬਨਸਪਤੀ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ 19:19:19
• ਫੁੱਲ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 12:61:00
• ਫਲਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਦੌਰਾਨ 13:00:45
• ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਪਰੇਅ:

• ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ, ਬੋਰੋਨ, ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ ਸਲਫੇਟ → ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਰੰਗ, ਮਾਰਕੀਟਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

10. *ਅੰਤਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਜ *
• ਪਹਿਲੇ 30-35 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਖੇਤ ਨੂੰ ਨਦੀਨ-ਮੁਕਤ ਰੱਖੋ; ਨਦੀਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਹਲਕੀ ਗੋਡੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਹਵਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਵੱਧ ਉਪਜ ਲਈ, ਟ੍ਰੇਲਿਸ/ਨੈੱਟ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ:
• ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਬਿਹਤਰ ਸੰਪਰਕ
• ਵਧੇਰੇ ਇਕਸਾਰ ਫਲ
• ਘੱਟ ਫਲ ਸੜਨ
• ਵੱਧ ਸਮੁੱਚੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ (20-25% ਵਾਧੂ)

11. *ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ *
ਏ. ਫਲਾਂ ਦੀ ਮੱਖੀ
• ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕੀਟ।
• ਫੇਰੋਮੋਨ ਟ੍ਰੈਪ (10-12/ਏਕੜ) ਲਗਾਓ।
• ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਓ।

ਬੀ. ਲਾਲ ਕੱਦੂ ਬੀਟਲ
• ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
• ਬੀਜ ਦੇ ਇਲਾਜ + ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਦੇ ਸਪਰੇਅ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤਰਣ।

c. ਐਫੀਡਜ਼ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀਆਂ
• ਰਸ ਚੂਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੋਜ਼ੇਕ ਵਾਇਰਸ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਨਿਯਮਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

12. *ਰੋਗ *

a. *ਡਾਊਨੀ ਫ਼ਫ਼ੂੰਦੀ*
• ਬੱਦਲਵਾਈ, ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

• ਰੋਕਥਾਮ ਵਾਲੇ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ + ਚੰਗੀ ਹਵਾਦਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

b. ਪਾਊਡਰਰੀ ਫ਼ਫ਼ੂੰਦੀ
• ਪੱਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਪਾਊਡਰ ਵਰਗੇ ਧੱਬੇ।
• ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਪਰੇਅ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

c. *ਮੋਜ਼ੇਕ ਵਾਇਰਸ*
• ਐਫੀਡਜ਼/ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।
• ਸੰਕਰਮਿਤ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾਓ।
• ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰੋ।

13. *ਕਟਾਈ *
• ਪਹਿਲੀ ਵਾਢੀ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 35-45 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਫਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ:
• ਹਰੇ
• ਨਰਮ
• ਚਮਕਦਾਰ
• ਇਕਸਾਰ ਆਕਾਰ ਦੇ
• ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਵਾਢੀ ਪੀਲੇ, ਸਖ਼ਤ ਫਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਹਰ 2-3 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਚੁਗਾਈ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਝਾੜ ਵਧਦਾ ਹੈ।

14. *ਉਪਜ *

• ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ:
• 80-120 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ

ਬੇਦਾਅਵਾ:

ਸਾਡੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਖੇਤ ਦੇ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

કાકડીના પાકનું પેકેજ

1. *આબોહવાની જરૂરિયાતો*

• કાકડી ગરમ ઋતુનો શાકભાજીનો પાક છે જે 25-30°C તાપમાનમાં શ્રેષ્ઠ રીતે ઉગે છે.
• અંકુરણ માટે, આદર્શ માટીનું તાપમાન 20-25°C છે.
• પાકને તેજસ્વી સૂર્યપ્રકાશની જરૂર પડે છે; લાંબા સમય સુધી વાદળછાયું વાતાવરણ ફૂલો અને ફળનો વિકાસ ઘટાડે છે.
• ઉચ્ચ ભેજ અનુકૂળ છે, પરંતુ સતત વરસાદ રોગનું દબાણ (ડાઉની માઇલ્ડ્યુ, ફળનો સડો) વધારે છે.
• પાક હિમ પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે; હળવો હિમ પણ આખા ખેતરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

2. *માટીની જરૂરિયાતો*

• શ્રેષ્ઠ જમીન રેતાળ લોમથી લોમ, કાર્બનિક કાર્બનથી સમૃદ્ધ છે.
• માટી સારી રીતે પાણીયુક્ત હોવી જોઈએ, કારણ કે કાકડીના મૂળ છીછરા અને પાણી ભરાવા પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
• માટીનો pH 6.0-7.0 હોવો જોઈએ.
• ઉચ્ચ માટીની જમીન યોગ્ય નથી કારણ કે તે પાણી જાળવી રાખે છે અને મૂળના રોગોનું કારણ બને છે.
• કાર્બનિક પદાર્થો ઉમેરવાથી જમીનમાં વાયુમિશ્રણ, સૂક્ષ્મજીવાણુ પ્રવૃત્તિ અને ફળની ગુણવત્તામાં સુધારો થાય છે.

૩. *ખેતરની તૈયારી*

• સૌપ્રથમ, ૨-૩ ઊંડી ખેડાણ કરો અને પછી સારી ખેડાણ મેળવવા માટે કઠોળનો ઉપયોગ કરો.
• વાવણી પહેલાં નીંદણ, ઢગલા દૂર કરો અને નીંદણમુક્ત જમીનની ખાતરી કરો.

• અંતિમ ખેડાણ દરમિયાન ૧૫-૨૦ ટન/એકર ખાતર અથવા ખાતર ઉમેરો.

• સિંચાઈ પદ્ધતિના આધારે ઊંચા પથારી, પટ્ટાઓ અથવા ચાસ બનાવો.

• ઊંચા પથારી ડ્રેનેજ અને મૂળ વાયુમિશ્રણમાં સુધારો કરે છે → વધુ સારા ફૂલો અને વધુ માદા ફૂલો.

૪. *વાવણીનો સમય *

*ઉત્તર ભારત*
• વસંત-ઉનાળો: ફેબ્રુઆરીથી એપ્રિલ
• ખરીફ (વરસાદી): જૂન-જુલાઈ
• *વહેલી સુરક્ષિત વાવણી*: જાન્યુઆરીનો અંત

દક્ષિણ અને મધ્ય ભારત
• શિયાળાની ટોચ સિવાય લગભગ આખું વર્ષ સારી સિંચાઈ સાથે.

૫. *બીજ દર *
• હાઇબ્રિડ બીજ: ૨.૫-૩.૦ કિગ્રા/એકર
• ખુલ્લા પરાગ રજિત: ૩.૫-૪.૦ કિગ્રા/એકર
• બીજ રોગમુક્ત, સારી રીતે માવજત કરાયેલા અને પ્રતિષ્ઠિત કંપનીઓના હોવા જોઈએ.

૬. *બીજ માવજત *
• ભીનાશ અટકાવવા માટે ટ્રાઇકોડર્મા અથવા ફૂગનાશકથી બીજની માવજત કરો.
• વધુ સારા અંકુરણ અને મૂળ વૃદ્ધિ માટે પીએસબી અથવા એઝોટોબેક્ટર જેવા જૈવિક ખાતરો ઉમેરો.

૭. *વાવણી પદ્ધતિ અને અંતર *
• ઊંચા પથારી અથવા પટ્ટાઓ પર ખાડા નાખીને વાવણી કરવામાં આવે છે.
• ભલામણ કરેલ અંતર: ૬ ફૂટ × ૧.૫ ફૂટ (૧૮૦ × ૪૫ સે.મી.)
• પ્રતિ ટેકરી ૨ બીજ રાખો, અંકુરણ પછી ૧ સ્વસ્થ છોડ સુધી પાતળા.

• આ માટે મલ્ચ ફિલ્મનો ઉપયોગ કરો:
• નીંદણ ઓછું થાય
• ઓછું બાષ્પીભવન થાય
• વહેલું પરિપક્વતા
• ચમકતા ફળો
૮. *સિંચાઈ વ્યવસ્થાપન *
• વાવણી પછી તરત જ હળવું સિંચાઈ આપો.
• ફૂલો અને ફળ આવતાં દરમિયાન, સતત જમીનની ભેજ જાળવી રાખો.
• પાણી સ્થિર થવાનું ટાળો કારણ કે ફળ વિકૃત અથવા પીળા થઈ શકે છે.
• ટપક સિંચાઈ શ્રેષ્ઠ છે:
• પાણીની બચત
• ખાતર શોષણ સુધારે છે
• જંતુ/રોગનો ઉપદ્રવ ઘટાડે છે
• જમીનની ભેજના આધારે ઉનાળામાં દર 3-4 દિવસે, શિયાળામાં 7-8 દિવસે સિંચાઈ કરો.

9. *ખાતર અને ખાતરો *

*મૂળભૂત માત્રા (વાવણી વખતે)*

• ખાતર: 15-20 ટન/એકર
• NPK: 20-25 કિલો નાઇટ્રોજન, 20-25 કિલો ફોસ્ફરસ, 20-25 કિલો પોટાશ
• વાવણી પહેલાં ખાતરોને જમીનમાં સારી રીતે ભેળવી દો.

*ટોપ ડ્રેસિંગ (25 અને 45 DAS)*

• બે ભાગમાં પ્રતિ એકર 20-25 કિલો નાઇટ્રોજન નાખો.

*ફર્ટીગેશન (ટપક પદ્ધતિ)*

• પાણીમાં દ્રાવ્ય ખાતરોનો ઉપયોગ કરો:
• વનસ્પતિ અવસ્થા દરમિયાન ૧૯:૧૯:૧૯
• ફૂલ આવતા પહેલા ૧૨:૬૧:૦૦
• ફળ વૃદ્ધિ દરમિયાન ૧૩:૦૦:૪૫
• સાપ્તાહિક સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વોનો છંટકાવ:

કેલ્શિયમ નાઈટ્રેટ, બોરોન, મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ → ફળની મજબૂતાઈ, રંગ, વેચાણક્ષમતા સુધારે છે.

૧૦. *આંતર-વાવેતર કામગીરી *
• પ્રથમ ૩૦-૩૫ દિવસ સુધી ખેતરને નીંદણમુક્ત રાખો; નીંદણ ભારે સ્પર્ધા કરે છે.

• હળવી કોતરણી જમીનમાં વાયુમિશ્રણ સુધારે છે.
• વધુ ઉપજ માટે, ટ્રેલીસ/નેટ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરો:
• સૂર્યપ્રકાશનો સારો સંપર્ક
• વધુ સમાન ફળો
• ફળનો સડો ઓછો
• એકંદર ઉત્પાદકતામાં વધારો (૨૦-૨૫% વધારાનો)
૧૧. *જીવાત વ્યવસ્થાપન *
ક. ફળની માખી
• ઉનાળા અને વરસાદની ઋતુમાં મુખ્ય જીવાત.
• ફેરોમોન ટ્રેપ્સ (૧૦-૧૨/એકર) સ્થાપિત કરો.

• પડી ગયેલા અને ઉપદ્રવિત ફળો દૂર કરો.

ખડેલા અને ઉપદ્રવિત ફળો દૂર કરો.

ખ. લાલ કોળાની ભમરી
• પાંદડા અને યુવાન છોડને નુકસાન પહોંચાડે છે.
• બીજ માવજત + પ્રારંભિક તબક્કાના છંટકાવ દ્વારા નિયંત્રણ.

c. એફિડ અને સફેદ માખી
• રસ ચૂસે છે અને મોઝેક વાયરસ ફેલાવે છે.
• નિયમિત દેખરેખ જરૂરી છે.
૧૨. *રોગો *

a. *ડાઉની માઇલ્ડ્યુ*
• વાદળછાયું, ભેજવાળા હવામાનમાં થાય છે.

• નિવારક ફૂગનાશકો + સારી વેન્ટિલેશન જરૂરી છે.

b. પાવડરી માઇલ્ડ્યુ
• પાંદડા પર સફેદ પાવડર જેવા ફોલ્લીઓ.
• પ્રારંભિક છંટકાવ તેને અસરકારક રીતે નિયંત્રિત કરે છે.

c. *મોઝેઇક વાયરસ*
• એફિડ/સફેદ માખીઓ દ્વારા ફેલાય છે.
• ચેપગ્રસ્ત છોડને તાત્કાલિક દૂર કરો.
• જંતુના વાહકોને નિયંત્રિત કરો.
૧૩. *લણણી*
• વાવણી પછી ૩૫-૪૫ દિવસ પછી પ્રથમ લણણી શરૂ થાય છે.
• ફળો જ્યારે તેઓ:

લીલા
• કોમળ
• ચમકતા
• એકસમાન આકારના
• વિલંબિત લણણી પીળા, કઠણ ફળોનું કારણ બને છે અને છોડની ઉત્પાદકતા ઘટાડે છે.
• દર 2-3 દિવસે કાપણી કરવાથી કુલ ઉપજ વધે છે.
14. *ઉપજ *

• સારા સંચાલન સાથે:
• પ્રતિ એકર 80-120 ક્વિન્ટલ

અસ્વીકરણ:

અમારા ઉત્પાદનો માટે પદ્ધતિઓનું પેકેજ ક્ષેત્ર પરીક્ષણો પર આધારિત છે. વિવિધ ભૌગોલિક સ્થળોએ પ્રદર્શન બદલાઈ શકે છે.

শসা চাষের কলাকৌশল (Package of Practices)
1. *জলবায়ুগত প্রয়োজনীয়তা*
• শসা একটি উষ্ণ-মৌসুমী সবজি ফসল, যা ২৫–৩০°C তাপমাত্রায় সবচেয়ে ভালো জন্মায়।
• বীজ অঙ্কুরোদগমের জন্য মাটির আদর্শ তাপমাত্রা হলো ২০–২৫°C।
• এই ফসলের জন্য উজ্জ্বল রোদ বা পর্যাপ্ত সূর্যালোক প্রয়োজন; দীর্ঘস্থায়ী মেঘলা আবহাওয়া ফুল আসা এবং ফল ধরা কমিয়ে দেয়।
• উচ্চ আর্দ্রতা ফসলের জন্য অনুকূল, তবে একটানা বৃষ্টি রোগের প্রকোপ (যেমন—ডাউনি মিলডিউ, ফল পচা রোগ) বাড়িয়ে দেয়।
• এই ফসলটি তুষারপাতের (frost) প্রতি অত্যন্ত সংবেদনশীল; এমনকি সামান্য তুষারপাতও পুরো ক্ষেতের ফসলের ক্ষতি করতে পারে।
2. *মাটির প্রয়োজনীয়তা*
• শসা চাষের জন্য সর্বোত্তম মাটি হলো জৈব কার্বনে সমৃদ্ধ বেলে-দোআঁশ থেকে দোআঁশ মাটি।
• মাটিতে অবশ্যই উত্তম নিষ্কাশন ব্যবস্থা থাকতে হবে, কারণ শসার শিকড় অগভীর হয় এবং জলাবদ্ধতার প্রতি অত্যন্ত সংবেদনশীল।
• মাটির pH মাত্রা ৬.০–৭.০-এর মধ্যে হওয়া উচিত।
• অত্যধিক এঁটেল মাটি শসা চাষের জন্য উপযুক্ত নয়, কারণ এই ধরণের মাটি পানি ধরে রাখে এবং শিকড় পচা রোগের সৃষ্টি করে।
• মাটিতে জৈব পদার্থ যোগ করলে মাটির বায়ু চলাচল (aeration) এবং অণুজীবের কার্যকারিতা বৃদ্ধি পায়, যা ফলের গুণমান উন্নত করে।
3. *ক্ষেত প্রস্তুতকরণ*
• প্রথমে ২–৩ বার গভীর চাষ দিন এবং এরপর মই দিয়ে মাটি ঝুরঝুরে ও মিহি করে নিন।
• বীজ বপনের আগে ক্ষেত থেকে আগাছা ও মাটির ঢেলা সরিয়ে ফেলুন এবং মাটি সম্পূর্ণ আগাছামুক্ত করুন।
• শেষ চাষের সময় প্রতি একরে ১৫–২০ টন গোবর সার (FYM) বা কম্পোস্ট সার প্রয়োগ করুন।
• সেচ পদ্ধতির ওপর ভিত্তি করে ক্ষেতে উঁচু বেড (raised beds), আইল বা নালা তৈরি করুন।
• উঁচু বেড তৈরি করলে মাটির নিষ্কাশন ব্যবস্থা ও শিকড়ের বায়ু চলাচল উন্নত হয়, যার ফলে ফুল আসা বৃদ্ধি পায় এবং অধিক সংখ্যক স্ত্রী-ফুল ফোটে।
4. *বীজ বপনের সময়*

*উত্তর ভারত*
• বসন্ত–গ্রীষ্মকাল: ফেব্রুয়ারি থেকে এপ্রিল মাস।
• খরিফ মৌসুম (বর্ষাকাল): জুন–জুলাই মাস।
• *আগাম ও সুরক্ষিত বপন*: জানুয়ারির শেষ সপ্তাহ।

দক্ষিণ ও মধ্য ভারত
• তীব্র শীতের সময়টুকু ছাড়া, পর্যাপ্ত সেচ সুবিধা থাকলে প্রায় সারা বছরই শসা চাষ করা সম্ভব।
5. *বীজের হার*
• হাইব্রিড বীজ: প্রতি একরে ২.৫–৩.০ কেজি।
• উন্মুক্ত পরাগায়িত (Open Pollinated) বীজ: প্রতি একরে ৩.৫–৪.০ কেজি।
• ব্যবহৃত বীজ অবশ্যই রোগমুক্ত, সঠিকভাবে শোধিত এবং কোনো স্বনামধন্য কোম্পানির হতে হবে।

6. *বীজ শোধন*
• ‘ড্যাম্পিং-অফ’ (বীজ পচা/চারা ঢলে পড়া) রোগ প্রতিরোধের জন্য বীজকে ট্রাইকোডার্মা (Trichoderma) বা ছত্রাকনাশক দিয়ে শোধন করে নিন।
• বীজ অঙ্কুরোদগম এবং শিকড়ের সুষম বৃদ্ধির জন্য PSB বা অ্যাজোব্যাকটার-এর মতো জৈব সার (biofertilizers) বীজের সাথে মিশিয়ে নিন। 7. *বীজ বপন পদ্ধতি ও দূরত্ব*
• উঁচু বেড বা আইলের (ridges) ওপর গর্ত করে বা ‘ডিবলিং’ পদ্ধতিতে বীজ বপন করা হয়।
• প্রস্তাবিত দূরত্ব: ৬ ফুট × ১.৫ ফুট (১৮০ × ৪৫ সেমি)।
• প্রতি গর্তে ২টি করে বীজ রাখুন; চারা গজানোর পর একটি সুস্থ চারা রেখে বাকিটি তুলে পাতলা করে দিন।
• নিম্নলিখিত সুবিধাগুলোর জন্য মালচ ফিল্ম (mulch film) ব্যবহার করুন:
• আগাছা দমন
• মাটি থেকে আর্দ্রতা বাষ্পীভবন হ্রাস
• ফসল দ্রুত পরিপক্ক হওয়া
• ফলের উজ্জ্বলতা বৃদ্ধি
8. *সেচ ব্যবস্থাপনা*
• বীজ বপনের পরপরই হালকা সেচ দিন।
• ফুলে ও ফলে ধরার সময় মাটিতে পর্যাপ্ত আর্দ্রতা বজায় রাখুন।
• জমিতে পানি জমে থাকতে দেবেন না; এতে ফল বিকৃত বা হলুদ হয়ে যেতে পারে।
• ড্রিপ সেচ পদ্ধতি সর্বোত্তম:
• পানির সাশ্রয় হয়
• সার গ্রহণের ক্ষমতা বৃদ্ধি পায়
• পোকামাকড় ও রোগের প্রকোপ কমে
• গ্রীষ্মকালে প্রতি ৩-৪ দিন অন্তর এবং শীতকালে ৭-৮ দিন অন্তর সেচ দিন (মাটির আর্দ্রতার ওপর ভিত্তি করে)।
9. *সার ও পুষ্টি ব্যবস্থাপনা*

*ভিত্তি সার (বীজ বপনের সময়)*
• গোবর সার (FYM): ১৫–২০ টন/একর।
• NPK: ২০–২৫ কেজি নাইট্রোজেন, ২০–২৫ কেজি ফসফরাস, ২০–২৫ কেজি পটাশ।
• বীজ বপনের আগে সারগুলো মাটির সাথে ভালোভাবে মিশিয়ে নিন।

*উপরি প্রয়োগ (বীজ বপনের ২৫ ও ৪৫ দিন পর)*
• প্রতি একরে ২০–২৫ কেজি নাইট্রোজেন সার দুই কিস্তিতে প্রয়োগ করুন।

*ফার্টিগেশন (ড্রিপ সেচ পদ্ধতির মাধ্যমে)*
• পানিতে দ্রবণীয় সার ব্যবহার করুন:
• ১৯:১৯:১৯ (ফসল বৃদ্ধির প্রাথমিক বা অঙ্গজ পর্যায়ে)
• ১২:৬১:০০ (ফুলে ধরার আগে)
• ১৩:০০:৪৫ (ফল বড় হওয়ার পর্যায়ে)
• সাপ্তাহিক মাইক্রোনিউট্রিয়েন্ট বা অণুপুষ্টি স্প্রে:
• ক্যালসিয়াম নাইট্রেট, বোরন, ম্যাগনেসিয়াম সালফেট → ফলের দৃঢ়তা, রঙ ও বাজারজাতকরণের উপযোগিতা বৃদ্ধি করে।
10. *আন্তঃপরিচর্যা*
• বীজ বপনের প্রথম ৩০–৩৫ দিন জমি আগাছামুক্ত রাখুন; এ সময়ে আগাছা ফসলের সাথে তীব্র প্রতিযোগিতা করে।
• হালকা নিড়ানি দিলে মাটিতে বাতাসের চলাচল বা বায়ুচলাচল (aeration) বৃদ্ধি পায়।
• উচ্চ ফলন নিশ্চিত করতে মাচা বা জালি পদ্ধতি (trellis/net system) ব্যবহার করুন:
• সূর্যের আলো পর্যাপ্ত পরিমাণে পায়
• ফলগুলো দেখতে অধিক সুষম হয়
• ফল পচে যাওয়ার হার কমে যায়
• সামগ্রিক উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি পায় (২০–২৫% অতিরিক্ত)
11. *পোকামাকড় দমন*
a. ফল মাছি

• গ্রীষ্ম ও বর্ষা মৌসুমে প্রধান কীট।

• ফেরোমন ফাঁদ স্থাপন করুন (প্রতি একরে ১০-১২টি)।

• ঝরে পড়া ও আক্রান্ত ফল সরিয়ে ফেলুন।

খ. লাল কুমড়ো পোকা

• পাতা ও কচি গাছের ক্ষতি করে।

• বীজ শোধন এবং প্রাথমিক পর্যায়ে স্প্রে করে নিয়ন্ত্রণ করুন।

গ. জাবপোকা ও সাদা মাছি

• গাছের রস শোষণ করে এবং মোজাইক ভাইরাস ছড়ায়।

• নিয়মিত পর্যবেক্ষণ অপরিহার্য।

১২. *রোগ*

ক. *ডাউনি মিলডিউ*

• মেঘলা, আর্দ্র আবহাওয়ায় দেখা যায়।

• প্রতিরোধমূলক ছত্রাকনাশক এবং ভালো বায়ুচলাচল প্রয়োজন।

খ. পাউডারি মিলডিউ

• পাতায় সাদা গুঁড়োর মতো দাগ দেখা যায়।

• প্রাথমিক স্প্রে এটি কার্যকরভাবে নিয়ন্ত্রণ করে।

গ. *মোজাইক ভাইরাস*

• জাবপোকা/সাদা মাছির মাধ্যমে ছড়ায়।

• আক্রান্ত গাছ অবিলম্বে সরিয়ে ফেলুন।

• পোকামাকড়ের বাহক নিয়ন্ত্রণ করুন। ১৩. *ফসল সংগ্রহ*

• বীজ বপনের ৩৫-৪৫ দিন পর প্রথম ফসল সংগ্রহ শুরু হয়।

• ফল সংগ্রহ করুন যখন সেগুলি:

• সবুজ

• নরম

• চকচকে

• একই আকারের

• দেরিতে ফসল সংগ্রহ করলে ফল হলুদ ও শক্ত হয়ে যায় এবং গাছের উৎপাদনশীলতা কমে যায়।

• প্রতি ২-৩ দিন পর পর ফল তুললে মোট ফলন বাড়ে।

১৪. *ফলন*

• সঠিক ব্যবস্থাপনার মাধ্যমে:

• একর প্রতি ৮০-১২০ কুইন্টাল

দাবিত্যাগ :
আমাদের পণ্যের জন্য নির্ধারিত পরিচর্যা পদ্ধতি মাঠ পর্যায়ের পরীক্ষার উপর ভিত্তি করে তৈরি। বিভিন্ন ভৌগোলিক অবস্থানে এর কার্যকারিতা ভিন্ন হতে পারে।

କାକୁଡିର ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ୟାକେଜ୍
1. *ଜଳବାୟୁ ଆବଶ୍ୟକତା *
• କାକୁଡି ଏକ ଉଷ୍ମ ଋତୁର ପନିପରିବା ଫସଲ ଯାହା 25-30°C ତାପମାତ୍ରାରେ ଭଲ ଭାବରେ ବଢ଼ିଥାଏ।

• ଅଙ୍କୁରିତ ହେବା ପାଇଁ, ଆଦର୍ଶ ମାଟିର ତାପମାତ୍ରା 20-25°C।
• ଫସଲକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଆବଶ୍ୟକ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମେଘୁଆ ପାଗ ଫୁଲ ଫୁଟିବା ଏବଂ ଫଳ ସ୍ଥିର ହେବା ହ୍ରାସ କରେ।
• ଉଚ୍ଚ ଆର୍ଦ୍ରତା ଅନୁକୂଳ, କିନ୍ତୁ ନିରନ୍ତର ବର୍ଷା ରୋଗ ଚାପ (ଡାଉନି ମିଲଡିଉ, ଫଳ ପଚା) ବୃଦ୍ଧି କରେ।
• ଫସଲ ତୁଷାରପାତ ପ୍ରତି ବହୁତ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ; ହାଲୁକା ତୁଷାରପାତ ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ର କ୍ଷେତକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇପାରେ।
2. *ମାଟିର ଆବଶ୍ୟକତା *
• ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାଟି ହେଉଛି ବାଲିଆ ଦୋରସ୍ତାରୁ ଦୋରସ୍ତା, ଜୈବିକ କାର୍ବନରେ ଭରପୂର।
• ମାଟି ଭଲ ଭାବରେ ନିଷ୍କାସନ ହେବା ଉଚିତ, କାରଣ କାକୁଡି ମୂଳ ଅଗଭୀର ଏବଂ ଜଳବନ୍ଦୀ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ।

• ମାଟି pH 6.0-7.0 ହେବା ଉଚିତ।
• ଉଚ୍ଚ ମାଟି ମାଟି ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ କାରଣ ସେମାନେ ପାଣି ଧରି ରଖନ୍ତି ଏବଂ ମୂଳ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
• ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ଯୋଗ କରିବା ଦ୍ଵାରା ମାଟି ବାୟୁଚଳନ, ଜୀବାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ଫଳର ଗୁଣବତ୍ତା ଉନ୍ନତ ହୁଏ।

3. *କ୍ଷେତ ପ୍ରସ୍ତୁତି *
• ପ୍ରଥମେ, ଭଲ କ୍ଷେତ ପାଇବା ପାଇଁ 2-3 ଟି ଗଭୀର ହଳ ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ତା’ପରେ ହାରୋଇଂ କରନ୍ତୁ।
• ବୁଣିବା ପୂର୍ବରୁ ଘାସ, ଗଦା ହଟାନ୍ତୁ ଏବଂ ଘାସ ମୁକ୍ତ ମାଟି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।

• ଶେଷ ହଳ ସମୟରେ 15-20 ଟନ୍/ଏକର ଏଫୱାଇଏମ୍ କିମ୍ବା କମ୍ପୋଷ୍ଟ ଯୋଡନ୍ତୁ।
• ଜଳସେଚନ ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଉଠାଯାଇଥିବା ବେଡ୍, ଧାର କିମ୍ବା ଖାଲ ତିଆରି କରନ୍ତୁ।

• ଉଠାଯାଇଥିବା ବେଡ୍ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ଏବଂ ମୂଳ ବାୟୁଚଳନକୁ ଉନ୍ନତ କରେ → ଭଲ ଫୁଲ ଫୁଟିବା ଏବଂ ଅଧିକ ମାଈ ଫୁଲ।
4. *ବୁଣା ସମୟ *

*ଉତ୍ତର ଭାରତ*
• ବସନ୍ତ-ଗ୍ରୀଷ୍ମ: ଫେବୃଆରୀ ରୁ ଏପ୍ରିଲ
• ଖରିଫ (ବର୍ଷା): ଜୁନ୍-ଜୁଲାଇ
• *ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସୁରକ୍ଷିତ ବିହନ*: ଜାନୁଆରୀ ଶେଷ

ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଭାରତ
• ଶୀତ ଋତୁ ବ୍ୟତୀତ ପ୍ରାୟ ବର୍ଷସାରା ଭଲ ଜଳସେଚନ ସହିତ।

5. *ବିହନ ହାର *
• ହାଇବ୍ରିଡ୍ ବିହନ: 2.5-3.0 କିଲୋଗ୍ରାମ/ଏକର
• ଖୋଲା ପରାଗଯୁକ୍ତ: 3.5-4.0 କିଲୋଗ୍ରାମ/ଏକର
• ବିହନ ରୋଗମୁକ୍ତ, ଭଲ ଭାବରେ ବିଶୋଧନ ଏବଂ ନାମୀ କମ୍ପାନୀର ହୋଇଥିବା ଆବଶ୍ୟକ।

6. *ବିହନ ଚିକିତ୍ସା *
• ଡେମ୍ପିଂକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଟ୍ରାଇକୋଡର୍ମା କିମ୍ବା କବକନାଶକ ସହିତ ବିହନ ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତୁ।
• ଭଲ ଅଙ୍କୁରୀକରଣ ଏବଂ ମୂଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ PSB କିମ୍ବା ଆଜୋଟୋବ୍ୟାକ୍ଟର ଭଳି ଜୈବ ସାର ଯୋଡନ୍ତୁ।

7. *ବିହନ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ବ୍ୟବଧାନ *
• ଉଠାଯାଇଥିବା ବେଡ୍ କିମ୍ବା ଧାରରେ ଖୋଳାଯାଇ ବୁଣାଯାଏ।

• ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିବା ବ୍ୟବଧାନ: 6 ଫୁଟ × 1.5 ଫୁଟ (180 × 45 ସେମି)
• ପ୍ରତି ପାହାଡରେ 2 ଟି ବିହନ ରଖନ୍ତୁ, ପରେ ଅଙ୍କୁରୀକରଣ ପରେ 1 ଟି ସୁସ୍ଥ ଗଛ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପତଳା କରନ୍ତୁ।
• ମଲ୍ଚ ଫିଲ୍ମ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ:
• କମ ଘାସ
• କମ୍ ବାଷ୍ପୀଭବନ
• ଶୀଘ୍ର ପରିପକ୍ୱତା
• ଚମକଦାର ଫଳ
8. *ଜଳସେଚନ ପରିଚାଳନା *
• ବୁଣିବା ପରେ ତୁରନ୍ତ ହାଲୁକା ଜଳସେଚନ ଦିଅନ୍ତୁ।
• ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଆସିବା ସମୟରେ, ନିରନ୍ତର ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତା ବଜାୟ ରଖନ୍ତୁ।
• ପାଣି ଜମି ରହିବାକୁ ଏଡାନ୍ତୁ କାରଣ ଫଳ ବିକୃତ କିମ୍ବା ହଳଦିଆ ହୋଇପାରେ।

• ଡ୍ରିପ୍ ଜଳସେଚନ ସର୍ବୋତ୍ତମ:

• ପାଣି ସଞ୍ଚୟ କରେ
• ସାର ଗ୍ରହଣକୁ ଉନ୍ନତ କରେ
• କୀଟ/ରୋଗର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହ୍ରାସ କରେ
• ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ପ୍ରତି 3-4 ଦିନରେ, ଶୀତ ଋତୁରେ 7-8 ଦିନରେ ଜଳସେଚନ କରନ୍ତୁ।

9. *ସାର ଏବଂ ସାର *

*ମୌଳିକ ମାତ୍ରା (ବୁଣା ସମୟରେ)*

• ଫାଇମ୍: 15-20 ଟନ୍/ଏକର
• NPK: 20-25 କିଲୋଗ୍ରାମ ଯବକ୍ଷାରଜାନ, 20-25 କିଲୋଗ୍ରାମ ଫସଫରସ୍, 20-25 କିଲୋଗ୍ରାମ ପଟାସ
• ବୁଣିବା ପୂର୍ବରୁ ମାଟିରେ ସାରକୁ ଭଲ ଭାବରେ ମିଶ୍ରଣ କରନ୍ତୁ।

*ଟପ୍ ଡ୍ରେସିଂ (25 ଏବଂ 45 DAS)*

• ପ୍ରତି ଏକର ପାଇଁ 20-25 କିଲୋଗ୍ରାମ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ।

*ଫର୍ଟିଗେସନ୍ (ଡ୍ରିପ୍ ସିଷ୍ଟମ୍)*

• ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ସାର ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ:
• ଉଦ୍ଭିଦ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ 19:19:19
• ଫୁଲ ଫୁଟିବା ପୂର୍ବରୁ 12:61:00
• ଫଳ ବୃଦ୍ଧି ସମୟରେ 13:00:45
• ସାପ୍ତାହିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୁଷ୍ଟିକର ସ୍ପ୍ରେ:
• କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ନାଇଟ୍ରେଟ୍, ବୋରନ୍, ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ସଲଫେଟ୍ → ଫଳର ଦୃଢ଼ତା, ରଙ୍ଗ, ବଜାରୀକରଣକୁ ଉନ୍ନତ କରେ।
10. *ଆନ୍ତଃକୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ *
• ପ୍ରଥମ 30-35 ଦିନ ପାଇଁ ଘାସମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ ବଜାୟ ରଖେ; ଘାସ ପ୍ରବଳ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରେ।
• ହାଲୁକା କୋଦାଳ ମାଟିର ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଉନ୍ନତ କରେ।
• ଅଧିକ ଅମଳ ପାଇଁ, ଟ୍ରେଲିସ୍/ନେଟ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ:
• ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣର ଉତ୍ତମ ସଂସ୍ପର୍ଶ
• ଅଧିକ ସମାନ ଫଳ
• ଫଳ ପଚିବା କମ୍
• ଅଧିକ ସାମଗ୍ରିକ ଉତ୍ପାଦକତା (20-25% ଅତିରିକ୍ତ)
11. *କୀଟପତଙ୍ଗ ପରିଚାଳନା *
କ. ଫଳ ମାଛି
• ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଏବଂ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ପ୍ରମୁଖ କୀଟ।
• ଫେରୋମୋନ୍ ଫାଶ ଲଗାନ୍ତୁ (10-12/ଏକର)।
• ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଏବଂ ସଂକ୍ରମିତ ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ହଟାନ୍ତୁ।

ଖ. ଲାଲ କଖାରୁ ବିଟଲ୍‌
• ପତ୍ର ଏବଂ ଯୁବ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ।
• ବିହନ ଚିକିତ୍ସା + ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସ୍ପ୍ରେ ସହିତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ।

ଗ. ଏଫିଡ୍ ଏବଂ ଧଳାମାଛି
• ରସ ଶୋଷନ୍ତି ଏବଂ ମୋଜାଇକ୍ ଭାଇରସ୍ ପ୍ରସାରଣ କରନ୍ତି।
• ନିୟମିତ ତଦାରଖ ଜରୁରୀ।
12. *ରୋଗ *

କ. *ଡାଉନି ମିଲ୍ଡିଉ*
• ମେଘୁଆ, ଆର୍ଦ୍ର ପାଗରେ ହୁଏ।

• ପ୍ରତିରୋଧକ କବକନାଶକ + ଭଲ ବାୟୁଚଳନ ଆବଶ୍ୟକ।

ଖ. ପାଉଡର ମିଲ୍ଡିଉ
• ପତ୍ରରେ ଧଳା ପାଉଡର ଭଳି ଦାଗ।
• ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍ପ୍ରେ ଏହାକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।

ଗ. *ମୋଜାଇକ୍ ଭାଇରସ୍*
• ଏଫିଡ୍ / ଧଳାମାଛି ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପିଥାଏ।
• ସଂକ୍ରମିତ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ ଅପସାରଣ କରନ୍ତୁ।
• କୀଟପତଙ୍ଗ ବାହକମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ।
13. *ଅମଳ *
• ବୁଣିବାର 35-45 ଦିନ ପରେ ପ୍ରଥମ ଅମଳ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
• ଫଳଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳେ ଅମଳ ହୁଏ:
• ସବୁଜ
• କୋମଳ
• ଚମକଦାର
• ସମାନ ଆକାରର
• ବିଳମ୍ବ ଅମଳ ହଳଦିଆ, କଠିନ ଫଳ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ଗଛର ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ କରେ।
• ପ୍ରତି 2-3 ଦିନରେ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଦ୍ଵାରା ମୋଟ ଅମଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
14. *ଅମଳ *

• ଭଲ ପରିଚାଳନା ସହିତ:
• ପ୍ରତି ଏକର 80-120 କ୍ୱିଣ୍ଟାଲ

ଅସ୍ୱୀକୃତି:

ଆମର ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ପ୍ୟାକେଜ୍ କ୍ଷେତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ବିଭିନ୍ନ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।

DISCLAIMER

Description and illustrations appearing on this pouch represent our product as is our trials. Appearance and performance may vary in different geographical locations and different growing conditions. The seeds in this pouch should be sown or planted as per the prescribed guidelines/advice of the concerned regional farmer's advisory body. In case of breach of any of the terms the producers/dealer/supplier shall not be held liable.

PACKAGE OF PRACTICES OF CUCUMBER

PACKAGE OF PRACTICES OF CUCUMBER

DISCLAIMER

Need Help? Contact Our Experts

Enquiry Form