PACKAGE OF PRACTICES OF PALAK

*खेती के तरीके – पालक (Spinach)*

1. जलवायु की ज़रूरतें
• पालक ठंडे मौसम की पत्ती वाली सब्ज़ी की फ़सल है, जो 15–25°C तापमान में सबसे अच्छी उगती है।
• यह हल्की पाले को तो सह सकती है, लेकिन बहुत ज़्यादा गर्मी को नहीं।
• ज़्यादा तापमान से जल्दी बोल्टिंग (बीज का डंठल बनना) हो जाती है, जिससे पत्तियों की क्वालिटी कम हो जाती है।
2. मिट्टी की ज़रूरतें
• सबसे अच्छी मिट्टी वह होती है जिसमें पानी आसानी से निकल जाए (well-drained), जैसे दोमट या बलुई दोमट मिट्टी, जिसमें ऑर्गेनिक पदार्थ (खाद) की मात्रा ज़्यादा हो।
• मिट्टी का pH मान 6.0–7.5 के बीच होना चाहिए।
• भारी चिकनी मिट्टी (Heavy clay soils) इसके लिए ठीक नहीं होती, क्योंकि उसमें पानी आसानी से नहीं निकलता।
• ऑर्गेनिक पदार्थ मिलाने से पत्तियों की बढ़त और उनका रंग बेहतर होता है।
3. खेत की तैयारी
• ज़मीन को 2–3 बार जोतें, ताकि मिट्टी भुरभुरी हो जाए और उसमें कोई खरपतवार न रहे।
• ज़मीन तैयार करते समय, प्रति एकड़ 8–10 टन अच्छी तरह से सड़ी हुई गोबर की खाद (FYM) डालें।
• सिंचाई की सुविधा के हिसाब से, ऊँची क्यारियाँ (raised beds) या समतल खेत तैयार करें।
• सर्दियों और बारिश के मौसम में खेती के लिए, पानी निकलने का सही इंतज़ाम ज़रूर करें।
4. बुवाई का समय
उत्तरी भारत
• अक्टूबर–फ़रवरी (मुख्य मौसम)
• मार्च–अप्रैल (गर्मी सहने वाली किस्मों के लिए)
• जुलाई–अगस्त (मानसून के दौरान, जब पानी निकलने का इंतज़ाम सही हो)
दक्षिणी/मध्य भारत
• सही सिंचाई की सुविधा होने पर, यहाँ लगभग पूरे साल बुवाई की जा सकती है।
5. बीज की मात्रा
• बीज की मात्रा: 5–8 किलोग्राम प्रति एकड़ (बीज के आकार और मौसम के हिसाब से)।
• मानसून के मौसम में, बीज की मात्रा थोड़ी ज़्यादा रखने से पौधों की संख्या (plant stand) बेहतर होती है।
6. बीज का उपचार
• ‘डैम्पिंग-ऑफ़’ (पौधों का गलना) बीमारी से बचाने के लिए, बीजों को थिरम (Thiram)/कार्बेंडाज़िम (Carbendazim) या ट्राइकोडर्मा (Trichoderma) से उपचारित करें।
• कड़े बीजों को 10–12 घंटे तक पानी में भिगोकर रखें, ताकि वे आसानी से अंकुरित हो सकें (यह ज़रूरी नहीं है, आप चाहें तो कर सकते हैं)।
7. बुवाई का तरीका और दूरी
• बीज को छिड़ककर (broadcasting) या कतारों में (line sowing) बोएँ।
• कतारों में बुवाई करने से खरपतवार निकालना और हवा का संचार (aeration) बेहतर होता है।
• सुझाई गई दूरी:
• कतारों के बीच: 20–25 सेंटीमीटर
• एक पौधे से दूसरे पौधे के बीच: 5–10 सेंटीमीटर
• बीजों को मिट्टी की हल्की परत से ढक दें और तुरंत सिंचाई करें।
8. सिंचाई का इंतज़ाम
• बीज बोने के तुरंत बाद सिंचाई करें, ताकि सभी बीज एक साथ अंकुरित हों।
• मिट्टी में नमी लगातार बनाए रखें, खासकर जब पत्तियाँ बढ़ रही हों। • सर्दियों में हर 6–7 दिन में और गर्मियों में 3–4 दिन में सिंचाई करें।
• फफूंदी से होने वाली बीमारियों को कम करने के लिए ज़्यादा सिंचाई करने से बचें।
9. खाद और उर्वरक
बेसल डोज़ (बुवाई के समय दी जाने वाली खाद)
• FYM (गोबर की खाद): 8–10 टन/एकड़
• NPK:
• 15–20 kg नाइट्रोजन
• 15 kg फास्फोरस
• 15 kg पोटाश प्रति एकड़

टॉप ड्रेसिंग (ऊपर से दी जाने वाली खाद)
• तेज़ दोबारा बढ़वार के लिए पहली कटाई के बाद 15–20 kg नाइट्रोजन डालें।
सूक्ष्म पोषक तत्व (Micronutrients)
• फेरस सल्फेट और जिंक सल्फेट का पत्तियों पर छिड़काव करने से पत्तियों का रंग और बढ़वार बेहतर होती है।
10. निराई-गुड़ाई और अन्य काम
• शुरुआती 20–25 दिनों तक खेत को खरपतवारों से मुक्त रखें।
• हल्की गुड़ाई करने से मिट्टी में हवा का संचार बेहतर होता है और खरपतवारों से होने वाली प्रतिस्पर्धा कम होती है।
• मिट्टी की ऊपरी परत को सख्त होने से बचाएं, क्योंकि पालक के लिए भुरभुरी और नम मिट्टी की ज़रूरत होती है।
11. कीट प्रबंधन
a. लीफ माइनर (Leaf Miner)
• पत्तियों पर टेढ़ी-मेढ़ी सुरंगें बना देता है।
• प्रभावित पत्तियों को हटा दें और ज़रूरत पड़ने पर सुझाए गए कीटनाशकों का इस्तेमाल करें।
b. माहू (Aphids)
• पत्तियों का रस चूसते हैं और कभी-कभी वायरल बीमारियां भी फैलाते हैं।
• कीटों की संख्या एक निश्चित सीमा (threshold level) तक पहुँचने पर सुझाए गए सिस्टमिक कीटनाशकों का छिड़काव करें।
12. रोग प्रबंधन
a. डाउनी मिल्ड्यू (Downy Mildew)
• ज़्यादा नमी वाले मौसम में यह बहुत आम है।
• बचाव के लिए फफूंदीनाशकों का इस्तेमाल और खेत में हवा का उचित संचार (ventilation) इसे नियंत्रित करने में मदद करते हैं।
b. डैम्पिंग-ऑफ (Damping-off)
• यह ज़्यादातर पौधों की शुरुआती अवस्था (seedlings) को प्रभावित करता है।
• बीज उपचार (Seed treatment) और खेत में पानी की उचित निकासी (drainage) से इस रोग की संभावना कम हो जाती है।
c. पत्ती धब्बे (Leaf Spots)
• संक्रमित पत्तियों को हटा दें और बचाव के लिए फफूंदीनाशकों का छिड़काव करें।
13. कटाई
• पहली कटाई बुवाई के 25–30 दिन बाद की जाती है (यह किस्म और मौसम पर निर्भर करता है)।
• बार-बार कटाई वाली किस्मों के लिए, पत्तियों को ज़मीन से 2–3 इंच ऊपर से काटें ताकि वे दोबारा बढ़ सकें।
• एक बार कटाई वाली किस्मों के लिए, जब पत्तियां पूरी तरह से विकसित और कोमल हो जाएं, तब पूरे पौधे की कटाई करें।
• ज़्यादा पुरानी पत्तियों को काटने से बचें, क्योंकि वे रेशेदार हो जाती हैं और बाज़ार में उनकी मांग कम होती है।
14. पैदावार
• एक बार कटाई वाली प्रणाली: 30-40 क्विंटल प्रति एकड़
• बार-बार कटाई वाली प्रणाली: 60-70 क्विंटल प्रति एकड़ (यह किस्म और प्रबंधन पर निर्भर करता है)।

अस्वीकरण (Disclaimer):
हमारे उत्पादों के लिए बताई गई खेती की ये विधियां (package of practices) खेत में किए गए परीक्षणों पर आधारित हैं। अलग-अलग भौगोलिक स्थानों में पैदावार या परिणाम अलग-अलग हो सकते हैं।

*ਪਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ – ਪਾਲਕ (ਪਾਲਕ)*

1. ਜਲਵਾਯੂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ
• ਪਾਲਕ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਫਸਲ ਹੈ ਜੋ 15-25°C ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

• ਇਹ ਹਲਕੀ ਠੰਡ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।

• ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਜਲਦੀ ਡਿੱਗਣ (ਬੀਜ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦਾ ਗਠਨ) ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

2. ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ
• ਆਦਰਸ਼ ਮਿੱਟੀ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀ ਦੋਮਟ ਜਾਂ ਰੇਤਲੀ ਦੋਮਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

• ਮਿੱਟੀ ਦਾ pH 6.0-7.5 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਮਾੜੀ ਨਿਕਾਸੀ ਕਾਰਨ ਭਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ।
• ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰੰਗ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

3. ਖੇਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
• ਬਰੀਕ ਝੁਲਸਣ ਅਤੇ ਨਦੀਨ-ਮੁਕਤ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ 2-3 ਵਾਰ ਵਾਹੋ।

• ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੌਰਾਨ 8-10 ਟਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂੜੀ ਦਾ ਤੇਲ/ਏਕੜ ਪਾਓ।
• ਸਿੰਚਾਈ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਉੱਚੇ ਬੈੱਡ ਜਾਂ ਪੱਧਰੇ ਪਲਾਟ ਤਿਆਰ ਕਰੋ।
• ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਸਹੀ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ।
4. ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ
• ਅਕਤੂਬਰ-ਫਰਵਰੀ (ਮੁੱਖ ਸੀਜ਼ਨ)
• ਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ
• ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ (ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਸਹੀ ਹੋਵੇ)

ਦੱਖਣੀ/ਮੱਧ ਭਾਰਤ
• ਢੁਕਵੀਂ ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਲਗਭਗ ਸਾਲ ਭਰ ਸੰਭਵ ਹੈ।

5. ਬੀਜ ਦਰ
• ਬੀਜ ਦਰ: 5-8 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ (ਬੀਜ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਨ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ)।

ਮਾਨਸੂਨ ਰੁੱਤ ਲਈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੀਜ ਦਰ ਪੌਦੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

6. ਬੀਜ ਉਪਚਾਰ
• ਨਮੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਥੀਰਮ/ਕਾਰਬੈਂਡਾਜ਼ਿਮ ਜਾਂ ਟ੍ਰਾਈਕੋਡਰਮਾ ਨਾਲ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰੋ।
• ਉਗਣ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ 10-12 ਘੰਟਿਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿਓ ਦਿਓ (ਵਿਕਲਪਿਕ)।

7. ਬਿਜਾਈ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਵਿੱਥ
• ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਜਾਂ ਲਾਈਨ ਬਿਜਾਈ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
• ਲਾਈਨ ਬਿਜਾਈ ਨਦੀਨਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਵਿੱਥ:
• ਲਾਈਨਾਂ: 20-25 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ
• ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਪੌਦੇ: 5-10 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ
• ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਢੱਕੋ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੋ।

8. ਸਿੰਚਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
• ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਇਕਸਾਰ ਪੁੰਗਰਣ ਹੋ ਸਕੇ।
• ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਇਕਸਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ।
• ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ 6-7 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ 3-4 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੋ।
• ਫੰਗਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿੰਚਾਈ ਤੋਂ ਬਚੋ।

9. ਖਾਦ ਅਤੇ ਖਾਦ
ਬੇਸਲ ਖੁਰਾਕ
• ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ: 8-10 ਟਨ/ਏਕੜ
• NPK:

• 15-20 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ
• 15 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਫਾਸਫੋਰਸ
• ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ 15 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪੋਟਾਸ਼

ਟਾਪ ਡਰੈਸਿੰਗ
• ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 15-20 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਪਾਓ।

ਸੂਖਮ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ
• ਫੈਰਸ ਸਲਫੇਟ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਕ ਸਲਫੇਟ ਦਾ ਪੱਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
10. ਅੰਤਰ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕਾਰਜ
• ਪਹਿਲੇ 20-25 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਖੇਤ ਨੂੰ ਨਦੀਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖੋ।
• ਹਲਕੀ ਗੋਡੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਛਾਲੇ ਤੋਂ ਬਚੋ ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਢਿੱਲੀ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
11. ਕੀਟ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਏ. ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਈਨਰ
• ਪੱਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਜ਼ਿਗ-ਜ਼ੈਗ ਸੁਰੰਗਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
• ਸੰਕਰਮਿਤ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਓ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
ਬੀ. ਐਫੀਡਜ਼
• ਰਸ ਚੂਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵਾਇਰਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਥ੍ਰੈਸ਼ਹੋਲਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸਪਰੇਅ ਕਰੋ।

12. ਬਿਮਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ
ਏ. ਡਾਊਨੀ ਫ਼ਫ਼ੂੰਦੀ
• ਉੱਚ ਨਮੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਮ।
• ਰੋਕਥਾਮ ਵਾਲੇ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਹਵਾਦਾਰੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬੀ. ਡੈਂਪਿੰਗ-ਆਫ
• ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• ਬੀਜ ਇਲਾਜ + ਸਹੀ ਨਿਕਾਸੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸੀ. ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਧੱਬੇ
• ਸੰਕਰਮਿਤ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਓ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਉੱਲੀਨਾਸ਼ਕ ਲਗਾਓ।
13. ਕਟਾਈ
• ਪਹਿਲੀ ਕਟਾਈ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ 25-30 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ)।

ਬਹੁ-ਕੱਟੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ, ਦੁਬਾਰਾ ਵਧਣ ਲਈ ਪੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ 2-3 ਇੰਚ ਉੱਪਰ ਕੱਟੋ।

ਇਕੱਲੀ-ਕੱਟੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ, ਪੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਪੂਰੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰੋ।
• ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰੇਸ਼ੇਦਾਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਾਰਕੀਟਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14. ਉਪਜ
• ਸਿੰਗਲ ਕੱਟ ਸਿਸਟਮ: 30-40 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ
• ਮਲਟੀ ਕੱਟ ਸਿਸਟਮ: 60-70 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ (ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ)।

ਬੇਦਾਅਵਾ :

ਸਾਡੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪੈਕੇਜ ਖੇਤ ਦੇ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

*પદ્ધતિઓનું પેકેજ – પાલક (પાલક)*

૧. આબોહવાની જરૂરિયાતો
• પાલક એ ઠંડી ઋતુનો પાંદડાવાળો શાકભાજીનો પાક છે જે ૧૫-૨૫°C તાપમાનમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન આપે છે.

• તે હળવો હિમ સહન કરી શકે છે પરંતુ અતિશય ગરમી સહન કરી શકતું નથી.

ઊંચા તાપમાનને કારણે વહેલા બોલ્ટ (બીજની ડાળીની રચના) થાય છે, જેનાથી પાંદડાની ગુણવત્તામાં ઘટાડો થાય છે.

૨. માટીની જરૂરિયાતો
• આદર્શ જમીન સારી રીતે નિતારાયેલી લોમ અથવા રેતાળ લોમ હોય છે જેમાં કાર્બનિક પદાર્થો ભરપૂર હોય છે.

માટીનું pH ૬.૦-૭.૫ ની વચ્ચે હોવું જોઈએ.
• નબળા નિતારને કારણે ભારે માટીની જમીન યોગ્ય નથી.

• કાર્બનિક પદાર્થો ઉમેરવાથી પાંદડાની વૃદ્ધિ અને રંગ સુધરે છે.

૩. ખેતરની તૈયારી
• બારીક ખેડાણ અને નીંદણમુક્ત સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરવા માટે જમીનને ૨-૩ વાર ખેડવી.

જમીનની તૈયારી દરમિયાન ૮-૧૦ ટન સારી રીતે વિઘટિત એફવાયએમ/એકર ઉમેરો.
• સિંચાઈ સુવિધાના આધારે ઉંચા પથારી અથવા સમતળ પ્લોટ તૈયાર કરો.
• શિયાળા અને વરસાદી ઋતુની ખેતી માટે યોગ્ય નિતારની ખાતરી કરો.
૪. વાવણીનો સમય
ઉત્તર ભારત
• ઓક્ટોબર-ફેબ્રુઆરી (મુખ્ય ઋતુ)
• ઉનાળામાં સહિષ્ણુ જાતો માટે માર્ચ-એપ્રિલ
• ચોમાસા દરમિયાન જુલાઈ-ઓગસ્ટ (જ્યારે પાણીનો નિકાલ યોગ્ય હોય)

દક્ષિણ/મધ્ય ભારત
• યોગ્ય સિંચાઈ સાથે વાવણી લગભગ આખું વર્ષ શક્ય છે.

૫. બીજ દર
• બીજ દર: ૫-૮ કિલો પ્રતિ એકર (બીજના કદ અને ઋતુ પર આધાર રાખીને).

• ચોમાસા ઋતુ માટે, બીજ દર થોડો વધારે છોડની સ્થિતિ સુધારે છે.

૬. બીજ માવજત
• ભીનાશને રોકવા માટે થિરામ/કાર્બેન્ડાઝીમ અથવા ટ્રાઇકોડર્મા સાથે બીજ માવજત કરો.
• અંકુરણ સુધારવા માટે કઠણ બીજને ૧૦-૧૨ કલાક પાણીમાં પલાળી રાખો (વૈકલ્પિક).

૭. વાવણી પદ્ધતિ અને અંતર
• પ્રસાર અથવા લાઇન વાવણી પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરો.
• લાઇન વાવણી નિંદામણ અને વાયુમિશ્રણ સુધારે છે.
• ભલામણ કરેલ અંતર:

• લાઇન: ૨૦-૨૫ સે.મી.નું અંતર
• છોડ-થી-છોડ: ૫-૧૦ સે.મી.
• બીજને માટીથી થોડું ઢાંકો અને તરત જ સિંચાઈ કરો.

8. સિંચાઈ વ્યવસ્થાપન
• વાવણી પછી તાત્કાલિક સિંચાઈ આપો જેથી અંકુરણ એકસરખું થાય.
• જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ જળવાઈ રહે, ખાસ કરીને પાંદડાવાળા વિકાસ માટે.
• શિયાળામાં દર 6-7 દિવસે અને ઉનાળામાં 3-4 દિવસે સિંચાઈ કરો.
• ફૂગના રોગો ઘટાડવા માટે વધુ પડતી સિંચાઈ ટાળો.

9. ખાતર અને ખાતરો
મૂળભૂત માત્રા
• ખાતર: 8-10 ટન/એકર
• NPK:

• 15-20 કિલો નાઇટ્રોજન
• 15 કિલો ફોસ્ફરસ
• એકર દીઠ 15 કિલો પોટાશ

ટોપ ડ્રેસિંગ
• ઝડપી પુનઃવિકાસ માટે પ્રથમ કાપણી પછી 15-20 કિલો નાઇટ્રોજન નાખો.

સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વો
• ફેરસ સલ્ફેટ અને ઝીંક સલ્ફેટનો છંટકાવ પાંદડાના રંગ અને વૃદ્ધિમાં સુધારો કરે છે.

10. આંતર-વાવેતર કામગીરી
• પ્રથમ 20-25 દિવસ ખેતરને નીંદણમુક્ત રાખો.

હળવી કોદળ કરવાથી વાયુમિશ્રણમાં સુધારો થાય છે અને નીંદણ સ્પર્ધા ઓછી થાય છે.
• પાલકને છૂટી અને ભેજવાળી જમીનની જરૂર હોવાથી માટીના પોપડા ટાળો.
૧૧. જીવાત વ્યવસ્થાપન
a. લીફ માઇનર
• પાંદડા પર ઝિગ-ઝેગ ટનલનું કારણ બને છે.
• ચેપગ્રસ્ત પાંદડા દૂર કરો અને જરૂર પડે ત્યારે ભલામણ કરેલ જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કરો.
b. એફિડ
• રસ ચૂસે છે અને ક્યારેક વાયરલ રોગો ફેલાવે છે.
• ભલામણ કરેલ પ્રણાલીગત જંતુનાશકોનો થ્રેશોલ્ડ સ્તરે છંટકાવ કરો.

૧૨. રોગ વ્યવસ્થાપન
a. ડાઉની માઇલ્ડ્યુ
• ઉચ્ચ ભેજમાં ખૂબ જ સામાન્ય.
• નિવારક ફૂગનાશકો અને સારી વેન્ટિલેશન નિયંત્રણમાં મદદ કરે છે.
b. ભીનાશ-બંધ
• મોટે ભાગે રોપાઓને અસર કરે છે.
• બીજ માવજત + યોગ્ય ડ્રેનેજ ઘટના ઘટાડે છે.

c. લીફ સ્પોટ્સ
• ચેપગ્રસ્ત પાંદડા દૂર કરો અને રક્ષણાત્મક ફૂગનાશકો લાગુ કરો.
૧૩. લણણી
• પ્રથમ કાપણી વાવણી પછી 25-30 દિવસ પછી કરવામાં આવે છે (વિવિધતા અને ઋતુના આધારે).
• બહુ-કાપી જાતો માટે, ફરીથી વૃદ્ધિ માટે જમીનથી 2-3 ઇંચ ઉપર પાંદડા કાપો.
• સિંગલ-કાપી જાતો માટે, જ્યારે પાંદડા સંપૂર્ણપણે વિકસિત અને કોમળ થઈ જાય ત્યારે આખા છોડની કાપણી કરો.
• વધુ પડતા વૃદ્ધ પાંદડા ટાળો કારણ કે તે તંતુમય અને ઓછા વેચાણપાત્ર બને છે.
૧૪. ઉપજ
• સિંગલ કટ સિસ્ટમ: પ્રતિ એકર ૩૦-૪૦ ક્વિન્ટલ
• મલ્ટી કટ સિસ્ટમ: પ્રતિ એકર ૬૦-૭૦ ક્વિન્ટલ (વિવિધતા અને વ્યવસ્થાપન પર આધાર રાખીને).

ડિસ્ક્લેમર :

અમારા ઉત્પાદનો માટે પદ્ધતિઓનું પેકેજ ક્ષેત્ર પરીક્ષણો પર આધારિત છે. વિવિધ ભૌગોલિક સ્થળોએ પ્રદર્શન અલગ અલગ હોઈ શકે છે.

*চাষাবাদ পদ্ধতি – পালং শাক*

1. জলবায়ু সংক্রান্ত প্রয়োজনীয়তা
• পালং শাক একটি শীতকালীন পাতাযুক্ত সবজি ফসল, যা ১৫–২৫° সেলসিয়াস তাপমাত্রায় সবচেয়ে ভালো ফলন দেয়।
• এটি হালকা তুষারপাত সহ্য করতে পারে, কিন্তু তীব্র বা অত্যধিক তাপ সহ্য করতে পারে না।
• উচ্চ তাপমাত্রার কারণে গাছে সময়ের আগেই ‘বোল্টিং’ (বীজদণ্ড বা মঞ্জরি তৈরি হওয়া) দেখা দেয়, যার ফলে পাতার গুণমান হ্রাস পায়।
2. মাটির প্রয়োজনীয়তা
• আদর্শ মাটি হলো সুনিষ্কাশিত দোআঁশ বা বেলে-দোআঁশ মাটি, যা জৈব পদার্থে সমৃদ্ধ।
• মাটির pH মাত্রা ৬.০ থেকে ৭.৫-এর মধ্যে থাকা উচিত।
• ভারী এঁটেল মাটি এই চাষের জন্য উপযুক্ত নয়, কারণ এতে জল নিষ্কাশন ব্যবস্থা ভালো থাকে না।
• মাটিতে জৈব পদার্থ যোগ করলে পাতার বৃদ্ধি ও রং-এর উন্নতি ঘটে।
3. জমি প্রস্তুতকরণ
• জমি ২–৩ বার চাষ দিন যাতে মাটি ঝুরঝুরে হয় এবং আগাছামুক্ত থাকে।
• জমি তৈরির সময় প্রতি একরে ৮–১০ টন ভালোভাবে পচানো গোবর সার (FYM) প্রয়োগ করুন।
• সেচ ব্যবস্থার ওপর ভিত্তি করে জমিতে উঁচু বেড বা সমতল প্লট তৈরি করুন।
• শীত ও বর্ষাকালে চাষের ক্ষেত্রে জমিতে সঠিক জল নিষ্কাশন ব্যবস্থা নিশ্চিত করুন।
4. বীজ বপনের সময়
উত্তর ভারত
• অক্টোবর–ফেব্রুয়ারি (প্রধান মৌসুম)
• মার্চ–এপ্রিল (গ্রীষ্মসহিষ্ণু জাতের জন্য)
• জুলাই–আগস্ট (বর্ষাকালে, যদি জল নিষ্কাশন ব্যবস্থা ভালো থাকে)
দক্ষিণ/মধ্য ভারত
• উপযুক্ত সেচ ব্যবস্থা থাকলে প্রায় সারা বছরই বীজ বপন করা সম্ভব।
5. বীজের হার
• বীজের হার: প্রতি একরে ৫–৮ কেজি (বীজের আকার ও মৌসুমের ওপর ভিত্তি করে)।
• বর্ষাকালে বীজের হার সামান্য বাড়িয়ে দিলে জমিতে চারা বা গাছের ঘনত্ব (plant stand) ভালো হয়।
6. বীজ শোধন
• ‘ড্যাম্পিং-অফ’ (চারা ঢলে পড়া রোগ) প্রতিরোধ করতে থাইরাম (Thiram), কার্বেন্ডাজিম (Carbendazim) অথবা ট্রাইকোডার্মা (Trichoderma) দিয়ে বীজ শোধন করে নিন।
• বীজের অঙ্কুরোদগম ত্বরান্বিত করতে শক্ত খোসাযুক্ত বীজগুলো ১০–১২ ঘণ্টা জলে ভিজিয়ে রাখুন (ঐচ্ছিক)।
7. বীজ বপন পদ্ধতি ও দূরত্ব
• ছিটিয়ে বপন পদ্ধতি (broadcasting) অথবা সারিতে বপন পদ্ধতি (line sowing) ব্যবহার করুন।
• সারিতে বপন করলে আগাছা দমন ও মাটিতে বাতাস চলাচলের সুবিধা হয়।
• প্রস্তাবিত দূরত্ব:
• সারির মধ্যবর্তী দূরত্ব: ২০–২৫ সেমি
• গাছ থেকে গাছের দূরত্ব: ৫–১০ সেমি
• বীজগুলো হালকাভাবে মাটি দিয়ে ঢেকে দিন এবং সাথে সাথেই সেচ দিন।
8. সেচ ব্যবস্থাপনা
• বীজ বপনের পরপরই সেচ দিন, যাতে সব বীজের অঙ্কুরোদগম সমানভাবে হয়।
• মাটিতে আর্দ্রতা বা রস সবসময় বজায় রাখুন, বিশেষ করে যখন পাতা বড় হতে থাকে। • শীতকালে প্রতি ৬–৭ দিন অন্তর এবং গ্রীষ্মকালে ৩–৪ দিন অন্তর সেচ দিন।
• ছত্রাকজনিত রোগ কমাতে অতিরিক্ত সেচ দেওয়া থেকে বিরত থাকুন।
৯. সার ও পুষ্টি উপাদান
**ভিত্তি সার (Basal Dose)**
• গোবর সার (FYM): ৮–১০ টন/একর
• NPK:
• ১৫–২০ কেজি নাইট্রোজেন
• ১৫ কেজি ফসফরাস
• ১৫ কেজি পটাশ (প্রতি একরে)

**উপর সার (Top Dressing)**
• দ্রুত নতুন পাতা গজানোর জন্য প্রথমবার কাটার পর ১৫–২০ কেজি নাইট্রোজেন প্রয়োগ করুন।
**ক্ষুদ্র পুষ্টি উপাদান (Micronutrients)**
• ফেরাস সালফেট এবং জিংক সালফেটের পাতায় স্প্রে (Foliar spray) করলে পাতার রঙ ও বৃদ্ধি উন্নত হয়।
১০. আন্তঃপরিচর্যা (Intercultural Operations)
• চারা রোপণের প্রথম ২০–২৫ দিন জমি আগাছামুক্ত রাখুন।
• হালকা নিড়ানি দিলে মাটিতে বাতাসের চলাচল বাড়ে এবং আগাছার প্রতিযোগিতা কমে।
• মাটির উপরিভাগ শক্ত হয়ে যাওয়া (crusting) রোধ করুন, কারণ পালং শাকের জন্য ঝুরঝুরে ও আর্দ্র মাটি প্রয়োজন।
১১. বালাই ব্যবস্থাপনা
**ক. লিফ মাইনার (Leaf Miner)**
• পাতার ওপর আঁকাবাঁকা সুড়ঙ্গের মতো দাগ সৃষ্টি করে।
• আক্রান্ত পাতাগুলো সরিয়ে ফেলুন এবং প্রয়োজনে সুপারিশকৃত কীটনাশক ব্যবহার করুন।
**খ. জাব পোকা (Aphids)**
• পাতার রস চুষে খায় এবং মাঝে মাঝে ভাইরাসজনিত রোগ ছড়ায়।
• আক্রমণের মাত্রা সহনশীল সীমা অতিক্রম করলে সুপারিশকৃত সিস্টেমিক কীটনাশক স্প্রে করুন।
১২. রোগ ব্যবস্থাপনা
**ক. ডাউনি মিলডিউ (Downy Mildew)**
• উচ্চ আর্দ্রতাযুক্ত পরিবেশে এই রোগ খুব সচরাচর দেখা যায়।
• প্রতিরোধমূলক ছত্রাকনাশক ব্যবহার এবং জমিতে পর্যাপ্ত বাতাস চলাচলের ব্যবস্থা রাখলে রোগ নিয়ন্ত্রণে সুবিধা হয়।
**খ. ড্যাম্পিং-অফ (Damping-off)**
• মূলত চারাগাছকে আক্রান্ত করে।
• বীজ শোধন এবং জমিতে সঠিক নিষ্কাশন ব্যবস্থা রাখলে এই রোগের প্রকোপ কমে।
**গ. পাতার দাগ রোগ (Leaf Spots)**
• আক্রান্ত পাতাগুলো সরিয়ে ফেলুন এবং প্রতিরোধমূলক ছত্রাকনাশক প্রয়োগ করুন।
১৩. ফসল সংগ্রহ
• বীজ বপনের ২৫–৩০ দিন পর প্রথমবার ফসল কাটা হয় (জাত ও মৌসুম ভেদে সময়ের তারতম্য হতে পারে)।
• যেসব জাত থেকে একাধিকবার ফসল তোলা যায় (multi-cut varieties), সেগুলোর ক্ষেত্রে নতুন পাতা গজানোর সুবিধার্থে মাটি থেকে ২–৩ ইঞ্চি উপরে পাতা কাটুন।
• যেসব জাত থেকে একবারই ফসল তোলা যায় (single-cut types), সেগুলোর ক্ষেত্রে পাতাগুলো সম্পূর্ণ বিকশিত ও কচি অবস্থায় পুরো গাছটিই তুলে ফেলুন।
• অতিরিক্ত বয়স্ক পাতা সংগ্রহ করা থেকে বিরত থাকুন, কারণ সেগুলো আঁশযুক্ত হয়ে যায় এবং বাজারে বিক্রির অযোগ্য হয়ে পড়ে।
১৪. ফলন
• একবার ফসল তোলার পদ্ধতি: ৩০–৪০ কুইন্টাল প্রতি একরে
• একাধিকবার ফসল তোলার পদ্ধতি: ৬০–৭০ কুইন্টাল প্রতি একরে (জাত ও পরিচর্যার ওপর নির্ভরশীল)।

**দাবিত্যাগ (Disclaimer):**
আমাদের পণ্যগুলোর জন্য নির্ধারিত এই পরিচর্যা পদ্ধতিগুলো মাঠ পর্যায়ের পরীক্ষার (field trials) ওপর ভিত্তি করে তৈরি করা হয়েছে। বিভিন্ন ভৌগোলিক অবস্থানে বা ভিন্ন ভিন্ন পরিবেশে ফসলের ফলন ও কার্যকারিতায় তারতম্য দেখা দিতে পারে।

*ପଦ୍ଧତିର ପ୍ୟାକେଜ୍ – ପାଳଙ୍ଗ (ପାଳଙ୍ଗ)*

୧. ଜଳବାୟୁ ଆବଶ୍ୟକତା
• ପାଳଙ୍ଗ ଏକ ଶୀତଳ ଋତୁର ପତ୍ରଯୁକ୍ତ ପନିପରିବା ଫସଲ ଯାହା ୧୫-୨୫°C ତାପମାତ୍ରାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ।

• ଏହା ହାଲୁକା ତୁଷାରପାତ ସହ୍ୟ କରିପାରେ କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ ନୁହେଁ।

• ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ଶୀଘ୍ର ବୋଲ୍ଟିଙ୍ଗ୍ (ବୀଜ ଡାଳ ଗଠନ) ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ପତ୍ରର ଗୁଣବତ୍ତା ହ୍ରାସ କରେ।

୨. ମାଟି ଆବଶ୍ୟକତା
• ଆଦର୍ଶ ମାଟି ଭଲ ଭାବରେ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇଥିବା ଦୋରସା କିମ୍ବା ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥରେ ଭରପୂର ବାଲିଆ ଦୋରସା ଅଟେ।

• ମାଟିର pH ୬.୦-୭.୫ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ।
• ଖରାପ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ଯୋଗୁଁ ଭାରୀ ମାଟି ମାଟି ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।

• ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ଯୋଗ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପତ୍ର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ରଙ୍ଗ ଉନ୍ନତ ହୁଏ।
୩. କ୍ଷେତ ପ୍ରସ୍ତୁତି
• ସୂକ୍ଷ୍ମ କ୍ଷେତ ଏବଂ ଘାସମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥା ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ଜମିକୁ ୨-୩ ଥର ହଳ କରନ୍ତୁ।

ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ ୮-୧୦ ଟନ୍ ଭଲ ଭାବରେ ପଚିଯାଇଥିବା ଏଫୱାଇଏମ୍/ଏକର ଯୋଗ କରନ୍ତୁ।
• ଜଳସେଚନ ସୁବିଧା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଉଠାଯାଇଥିବା ବେଡ୍ କିମ୍ବା ସମତଳ ପ୍ଲଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ।
• ଶୀତ ଏବଂ ବର୍ଷା ଋତୁ ଚାଷ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।
୪. ବୁଣା ସମୟ
ଉତ୍ତର ଭାରତ
• ଅକ୍ଟୋବର-ଫେବୃଆରୀ (ମୁଖ୍ୟ ଋତୁ)
• ଗ୍ରୀଷ୍ମ ସହନଶୀଳ କିସମ ପାଇଁ ମାର୍ଚ୍ଚ-ଏପ୍ରିଲ
• ଜୁଲାଇ-ଅଗଷ୍ଟ ମୌସୁମୀ ସମୟରେ (ଯେତେବେଳେ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ଉପଯୁକ୍ତ ଥାଏ)

ଦକ୍ଷିଣ/ମଧ୍ୟ ଭାରତ
• ଉପଯୁକ୍ତ ଜଳସେଚନ ସହିତ ପ୍ରାୟ ବର୍ଷସାରା ବୁଣା ସମ୍ଭବ।

୫. ବିହନ ହାର
• ବିହନ ହାର: ପ୍ରତି ଏକର ୫-୮ କିଲୋଗ୍ରାମ (ବିହନ ଆକାର ଏବଂ ଋତୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି)।

• ମୌସୁମୀ ଋତୁ ପାଇଁ, ଟିକିଏ ଅଧିକ ବିହନ ହାର ଗଛର ସ୍ଥିତିକୁ ଉନ୍ନତ କରେ।

୬. ବିହନ ଚିକିତ୍ସା
• ଡମ୍ପିଂ-ଅଫ୍ ରୋକିବା ପାଇଁ ଥିରାମ/କାର୍ବେଣ୍ଡାଜିମ୍ କିମ୍ବା ଟ୍ରାଇକୋଡର୍ମା ସହିତ ବିହନ ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତୁ।
• ଅଙ୍କୁର ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ କଠିନ ବିହନକୁ ୧୦-୧୨ ଘଣ୍ଟା ପାଣିରେ ବୁଣାନ୍ତୁ (ଇଚ୍ଛାଧୀନ)।

୭. ବିହନ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ବ୍ୟବଧାନ
• ପ୍ରସାରଣ କିମ୍ବା ଧାଡି ବିହନ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
• ଧାଡି ବିହନ ଘାସ ଏବଂ ବାୟୁଚଳନକୁ ଉନ୍ନତ କରେ।
• ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିବା ବ୍ୟବଧାନ:
• ଧାଡି: ୨୦-୨୫ ସେମି ବ୍ୟବଧାନ
• ଗଛରୁ ଗଛ: ୫-୧୦ ସେମି
• ବିହନକୁ ହାଲୁକା ଭାବରେ ମାଟିରେ ଘୋଡ଼ାଇ ତୁରନ୍ତ ଜଳସେଚନ କରନ୍ତୁ।

8. ଜଳସେଚନ ପରିଚାଳନା
• ସମାନ ଅଙ୍କୁରିତ ହେବା ପାଇଁ ବୁଣା ପରେ ତୁରନ୍ତ ଜଳସେଚନ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।
• ବିଶେଷକରି ପତ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତା ସ୍ଥିର ରଖନ୍ତୁ।
• ଶୀତଦିନେ ପ୍ରତି 6-7 ଦିନରେ ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମଦିନେ 3-4 ଦିନରେ ଜଳସେଚନ କରନ୍ତୁ।
• କବକ ରୋଗ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଜଳସେଚନ ଏଡାନ୍ତୁ।

9. ଖତ ଏବଂ ସାର
ମୌଳିକ ମାତ୍ରା
• ଫାଇଏମ୍: 8-10 ଟନ୍/ଏକର
• NPK:
• 15-20 କିଗ୍ରା ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍
• 15 କିଗ୍ରା ଫସଫରସ୍
• ଏକର ପ୍ରତି 15 କିଗ୍ରା ପଟାସ

ଟପ୍ ଡ୍ରେସିଂ
• ଦ୍ରୁତ ପୁନଃବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଥମ କଟିବା ପରେ 15-20 କିଗ୍ରା ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ।

ସୂକ୍ଷ୍ମ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ
• ଫେରସ୍ ସଲଫେଟ୍ ଏବଂ ଜିଙ୍କ ସଲଫେଟର ପତ୍ର ସ୍ପ୍ରେ ପତ୍ରର ରଙ୍ଗ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧିକୁ ଉନ୍ନତ କରେ।
10. ଆନ୍ତଃକୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ
• ପ୍ରଥମ 20-25 ଦିନ ପାଇଁ କ୍ଷେତକୁ ଘାସମୁକ୍ତ ରଖନ୍ତୁ।
• ହାଲୁକା କୋଦାଳ ବାୟୁଚଳନକୁ ଉନ୍ନତ କରେ ଏବଂ ଘାସ ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ହ୍ରାସ କରେ।
• ମାଟିର କ୍ରଷ୍ଟିଂ ଏଡାନ୍ତୁ କାରଣ ପାଲକକୁ ଢିଲା ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ର ମାଟି ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ।
୧୧. କୀଟପତଙ୍ଗ ପରିଚାଳନା
କ. ପତ୍ର ମାଇନିର୍
• ପତ୍ରରେ ଜିଗ୍-ଜାଗ୍ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
• ସଂକ୍ରମିତ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିବା କୀଟନାଶକ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
ଖ. ଏଫିଡ୍
• ରସ ଶୋଷନ୍ତୁ ଏବଂ କେତେକ ସମୟରେ ଭୂତାଣୁ ଜନିତ ରୋଗ ସଂକ୍ରମଣ କରନ୍ତୁ।
• ସୀମିତ ସ୍ତରରେ ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଥିବା ପଦ୍ଧତିଗତ କୀଟନାଶକ ସ୍ପ୍ରେ କରନ୍ତୁ।
୧୨. ରୋଗ ପରିଚାଳନା
କ. ଡାଉନି ମିଲ୍ଡିଉ
• ଉଚ୍ଚ ଆର୍ଦ୍ରତାରେ ବହୁତ ସାଧାରଣ।
• ପ୍ରତିରୋଧକ କବକନାଶକ ଏବଂ ଭଲ ବାୟୁଚଳନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଖ. ଡମ୍ପିଂ-ଅଫ୍
• ପ୍ରାୟତଃ ଚାରାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।
• ବିହନ ଚିକିତ୍ସା + ଉପଯୁକ୍ତ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ଘଟଣା ହ୍ରାସ କରେ।
ଗ. ପତ୍ର ଦାଗ
• ସଂକ୍ରମିତ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାମୂଳକ କବକନାଶକ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତୁ।
୧୩. ଅମଳ
• ପ୍ରଥମ କଟା ବୁଣିବାର ୨୫-୩୦ ଦିନ ପରେ କରାଯାଏ (ପ୍ରକାର ଏବଂ ଋତୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି)।
• ବହୁ-କଟା ପ୍ରକାର ପାଇଁ, ପୁନଃବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରୁ ୨-୩ ଇଞ୍ଚ ଉପରେ କାଟିଦିଅ।
• ଏକକ-କଟା ପ୍ରକାର ପାଇଁ, ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକଶିତ ଏବଂ କୋମଳ ହେବା ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଅମଳ କରନ୍ତୁ।
• ଅଧିକ ବୟସ୍କ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡାନ୍ତୁ କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ତନ୍ତୁମୟ ଏବଂ କମ୍ ବଜାରଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
୧୪. ଅମଳ
• ଏକକ କଟା ପ୍ରଣାଳୀ: ପ୍ରତି ଏକର ୩୦-୪୦ କ୍ୱିଣ୍ଟାଲ
• ମଲ୍ଟି କଟା ପ୍ରଣାଳୀ: ପ୍ରତି ଏକର ୬୦-୭୦ କ୍ୱିଣ୍ଟାଲ (ବିବିଧତା ଏବଂ ପରିଚାଳନା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି)।

ଅସ୍ୱୀକାର:

ଆମର ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ପ୍ୟାକେଜ୍ କ୍ଷେତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ବିଭିନ୍ନ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନରେ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।